سيد علي اكبر قرشي

398

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

آرزوها تازه مى نمايد ، مرگ را نزديك مى گرداند ، خواسته را دور نشان مىدهد . هر كس به آن ( دنيا و دهر ) دست يافت در زحمت است و هر كه از وى فوت گرديد در تعب مى باشد . لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ . در رابطه با بعثت رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده : « على ذلك نسلت القرون و مضت الدهور و سلفت الاباء و خلفت الابناء الى ان بعث الله سبحانه محمّدا صلى الله عليه و آله لابخاز عدته و اتمام نبوتّه » خ 1 ، 44 يعنى بر اين منوال پياپى بودن پيامبران : قرنها پى در پى گذشتند ، و روزگارها سپرى شدند ، پدرها رفته و پسرها جانشين گشتند تا خداوند براى وفا به وعده و اتمام نبوت ، حضرت محمد صلى الله عليه و آله را مبعوث فرمود . دهس : دهاس - به فتح اوّل - زمين نرمى است نه خاك و نه شن بلكه مركب از هر دو كه راه رفتن در آن دشوار است و آن فقط يك بار در « نهج » ديده مىشود و به معاويه عليه لعائن الله ، ضمن نامه‌اى مى نويسد : « و قد اتانى كتاب منك ذو افانين من القول . . . اصبحت منها كالخائض فى الدهاس و الخابط فى الديماس » نامهء 66 ، 456 اين در « دمس » گذشت . دهش : ( بر وزن شرف ) تحيّر ، يا رفتن عقل ، اين لفظ تنها بكبار در كلام حضرت به كار رفته است در حكمت 319 خطاب به محمد بن حنفيه فرموده : « يا بنّى انّى اخاف عليك الفقر فاستعذ بالله منه فانّ الفقر منقصة للدين مدهشته للعقل داعية للمقت » فقر سبب نقصان دين است كه انسان را وادار به خيانت و حرام مىكند عقل را از كار مى اندازد و سبب عداوت مى گردد . دهق : پر كردن و ريختن « دهق الكأس دهقا : ملائها » و آن تنها يك بار در « نهج » آمده است دربارهء خدا و خلقت انسان فرموده : « ام هذا الذى انشأه فى ظلمات الارحام . . نطفة دهاقا و علقة محاقا و جنينا و راضعا و وليدا و يافعا » خ 83 ، 112 منظور از دهاق . ظاهرا ريخته شده است در لغت آمده : « دهق الماء دهقا : افرغه افراغا شديدا » در قرآن مجيد آمده : مِنْ ماءٍ دافِقٍ يعنى : بلكه خدا آنست كه انسانرا در تاريكيهاى رحم آفريد نطفهء ريخته شده و علقهء بى شكل و جنين و شيرخوار و